Lái xe khi bị chói đèn là tình huống gần như ai cũng gặp: xe ngược chiều không hạ đèn pha, xe phía sau rọi thẳng vào gương, hoặc mặt trời lúc chiều tà nằm ngay trước kính lái. Sổ tay ICBC (Canada) viết rằng ánh sáng chói có thể làm bạn “mù” tạm thời cả ban ngày lẫn ban đêm, còn bóng tối đậm che mất chướng ngại vật. Bài này hướng dẫn phản ứng đúng trong từng tình huống, cách tự giảm chói cho mình và các quy định để không làm chói người khác.
Vì sao bị chói lại nguy hiểm
Khi mắt đang quen với bóng tối mà gặp luồng sáng mạnh, bạn mất khả năng nhìn chi tiết trong vài giây, và cần thêm thời gian để nhìn lại bình thường sau khi xe kia đi qua. Sổ tay Manitoba (Canada) vì vậy khuyên giảm tốc cho tới khi mắt hồi phục sau khi bị chói. Trong mấy giây đó, người đi bộ, xe đạp hay xe máy không đèn ngay sau vùng sáng là những thứ bạn dễ bỏ sót nhất.
Khi xe ngược chiều bật đèn pha
- Nhìn về mép đường bên phải. Cả ICBC và Manitoba đều khuyên không nhìn thẳng vào đèn xe ngược chiều mà liếc về mép đường bên phải. Vạch mép đường giúp bạn giữ xe trong làn; xem Vạch mép đường.
- Giảm tốc. Nhấc chân ga từ trước khi hai xe gặp nhau và giữ tốc độ thấp hơn thêm vài giây sau đó (Manitoba).
- Giữ chắc vô lăng, không đánh lái đột ngột. Phản xạ né ánh sáng dễ khiến xe lệch ra lề đúng chỗ có người đi bộ (khuyến nghị của bài).
- Không đáp trả bằng đèn pha. Bật đèn chiếu xa khi gặp xe ngược chiều là vi phạm khoản 2 Điều 20 Luật 36/2024/QH15, dù người kia vi phạm trước. Hai xe cùng chói thì cả hai cùng không nhìn thấy đường.
Nếu tình trạng này lặp lại liên tục trên một quốc lộ đông xe tải, hãy tăng khoảng cách với xe phía trước để có thêm thời gian phản ứng trong lúc mắt chưa hồi, như bài Cách ước lượng khoảng cách khi lái xe hướng dẫn.
Khi xe phía sau rọi đèn vào gương
- Gương trong: ICBC khuyên chỉnh gương chiếu hậu trong sang vị trí ban đêm. Manitoba gợi ý dùng gương ngày đêm. Nhiều xe có lẫy nhỏ dưới gương hoặc gương tự động chống chói.
- Gương ngoài: ICBC khuyên chỉnh sao cho thân xe vừa ra khỏi khung nhìn, vừa giảm điểm mù vừa giảm chói. Cách làm chi tiết trong bài Cách chỉnh gương chiếu hậu để giảm điểm mù.
- Xe sau bám sát: ICBC khuyên giảm tốc nhẹ để nới khoảng trống phía trước, chuyển sang làn khác hoặc tấp vào cho xe đó vượt. Không phạt phanh để “dạy” người phía sau.
Chói nắng ban ngày và khi vào hầm
ICBC đưa ra chiến lược xử lý chói và bóng tối gồm:
- Dùng kính râm và tấm che nắng ban ngày.
- Giảm tốc trước khi vào hầm để mắt kịp thích nghi với ánh sáng yếu hơn.
- Tháo kính râm và bật đèn khi đi qua hầm. Ở Việt Nam, chạy trong hầm đường bộ không dùng đèn chiếu sáng gần bị phạt 800.000 đến 1.000.000 đồng với ô tô (điểm n khoản 3 Điều 6 Nghị định 168/2024/NĐ-CP).
- Giữ kính xe sạch.
Khi lái về hướng mặt trời mọc hoặc lặn, xe phía trước và đèn tín hiệu rất khó nhìn; hãy giãn khoảng cách và để ý đèn phanh xe trước. Ngược lại, khi mặt trời ở sau lưng bạn, người đi ngược chiều mới là người bị chói và có thể không thấy xe của bạn khi họ rẽ (khuyến nghị của bài).
Đừng tự làm mình chói thêm
- Kính chắn gió sạch cả hai mặt: Manitoba nhắc giữ sạch mặt trong lẫn mặt ngoài. Lớp bụi, vết gạt mưa mòn hay màng mờ bên trong làm ánh đèn tỏa thành quầng sáng lớn.
- Đèn trong xe: ICBC khuyên tắt đèn trần và giảm độ sáng taplo khi lái đêm; màn hình giải trí nên để chế độ tối (khuyến nghị của bài).
- Gạt mưa: lưỡi gạt để lại vệt sẽ biến mỗi ngọn đèn thành một dải sáng khi trời mưa; thay khi thấy vệt.
- Kính đeo mắt: nếu thấy chói nhiều hơn hẳn trước đây về đêm, nên đi khám mắt thay vì tự mua kính “nhìn đêm” màu vàng; kính màu làm giảm lượng sáng đến mắt (khuyến nghị của bài, không phải ý kiến y khoa).
Đừng làm người khác bị chói
| Phải về đèn chiếu gần khi | Căn cứ | Mức phạt với ô tô nếu dùng đèn chiếu xa |
|---|---|---|
| Gặp người đi bộ qua đường | Điểm a khoản 2 Điều 20 Luật 36 | 800.000–1.000.000 đồng (điểm b khoản 3 Điều 6 Nghị định 168/2024/NĐ-CP) |
| Đi qua khu đông dân cư có hệ thống chiếu sáng đang hoạt động | Điểm b khoản 2 Điều 20 | |
| Gặp xe đi ngược chiều, trừ khi dải phân cách có khả năng chống chói | Điểm c khoản 2 Điều 20 | |
| Chuyển hướng xe tại nơi đường giao nhau | Điểm d khoản 2 Điều 20 |
ICBC còn khuyên giữ đèn ở chế độ chiếu gần trừ khi ở khu vực không có đèn đường, như một cách tránh làm người khác bực bội, và giữ khoảng cách theo xe tốt để đèn của bạn không rọi vào gương xe trước. Khi chở nặng ở cốp hoặc hàng ghế sau, đầu xe ngẩng lên khiến đèn chiếu cao hơn; nếu xe có núm chỉnh độ cao đèn, hãy chỉnh theo sách hướng dẫn (khuyến nghị của bài).
Để biết khi nào được dùng đèn pha và đèn cốt chiếu xa bao nhiêu mét, xem bài Lái xe ban đêm.
Lưu ý phạm vi: quy định dẫn theo Luật 36/2024/QH15; mức phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, nên đối chiếu văn bản hợp nhất sau Nghị định 238/2026/NĐ-CP. Kỹ thuật xử lý chói dẫn theo sổ tay ICBC và Manitoba (Canada). Gợi ý về kính đeo mắt là khuyến nghị chung, không thay cho tư vấn của bác sĩ nhãn khoa. Bài chưa được chuyên gia an toàn giao thông duyệt chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp về lái xe khi bị chói đèn
Bị xe ngược chiều rọi pha thì nên nhìn vào đâu?
Nhìn về mép đường bên phải và giảm tốc, theo ICBC và sổ tay Manitoba; không nhìn thẳng vào đèn.
Có được bật pha lại để nhắc xe kia không?
Dùng đèn chiếu xa khi gặp xe ngược chiều là vi phạm, ô tô bị phạt 800.000 đến 1.000.000 đồng; đáp trả bằng đèn chỉ làm cả hai cùng chói.
Xe phía sau bật pha sát đuôi thì làm gì?
Gạt gương trong sang chế độ ban đêm, giảm tốc nhẹ để nới khoảng cách phía trước, chuyển làn hoặc tấp vào cho xe đó vượt, theo ICBC.
Vào hầm có phải bật đèn không?
Có. Ô tô chạy trong hầm đường bộ không dùng đèn chiếu sáng gần bị phạt 800.000 đến 1.000.000 đồng; ICBC khuyên giảm tốc và tháo kính râm trước khi vào.
Kính màu vàng chống chói có nên dùng khi lái đêm?
Bài không khuyến khích vì kính màu làm giảm lượng sáng đến mắt; nếu thấy chói bất thường, hãy đi khám mắt.
Nguồn và ngày kiểm tra
Nội dung được đối chiếu ngày 01/11/2026 với các tài liệu sau.
- ICBC, British Columbia — sách “Learn to Drive Smart”, chương 8, mục Glare and shadows, Strategies: overcoming glare and shadows, Strategies: night driving (trang 119, 125) — bản PDF chính thức; chương 5, mục Space in front (trang 73) — bản PDF chính thức; chương 7, mục Strategies: preventing aggression (trang 112) — bản PDF chính thức.
- Manitoba Public Insurance, Canada — Manitoba Driver’s Handbook, mục “Night Driving” — trang chính thức.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 — Điều 20 khoản 2 — bản toàn văn trên trang Kế toán An Phát.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP — Điều 6 khoản 3 điểm b, n — bản PDF có chữ ký.
Bình luận (1)